“Një melodi për ne të dy” lindi një pasdite me shi, kur Tirana dukej si e mbështjellë me pambuk gri dhe dritat e semaforëve pasqyroheshin në pellgje të vogla në rrugë. Isha ulur në kafenenë e vogël pranë sheshit, ajo me pianon e vjetër në cep, ku askush nuk luante më sepse askush nuk e akordonte. Zhurma e filxhanëve dhe aroma e kafesë më ndjekin prej vitesh, por atë ditë kishte diçka ndryshe: përtej xhamit, një vajzë me çadër blu ecte ngadalë, e ndaloi hapin, më pa fiks, si të më njihte, dhe buzëqeshi si një refren i butë i një kënge të harruar.
Nuk e di pse ia ktheva buzëqeshjen. Ndoshta sepse atë mëngjes kisha lexuar një shënim të vjetër nga nëna ime për dashurinë dhe fatin, ose ndoshta sepse zemra ime kërkonte një shenjë. Ajo hyri brenda, i shkund dy pika shiu nga jaka e palltos dhe pyeti me një zë të ulët, “A funksionon kjo piano?” Unë, që s’kisha prekur një tastierë prej dy vitesh, u ndjeva sikur dikush m’i thirri me emër të gjitha kujtimet. “Jo fort,” i thashë, “por ndoshta mjafton për një këngë.” Ajo u afrua. “Më mjafton një melodi.”
U prezantuam shkurt: Ajo quhej Elira, punonte si mësuese muzike në një shkollë periferie dhe i pëlqente të bënte shëtitje në shi. Unë quhesha Ardit, dikur pianist në një trio të vogël, tani redaktor i muzikës në një radio lokale, duke përzgjedhur këngë për njerëz që nuk i shihja kurrë. Prekja e parë e tastierës ishte si përqafim i vjetër. Pianoja rënkoi, por u bind. M’u duk se aroma e shiut dhe gishtat e saj të hollë mbi kapakun e drunjtë i dhanë guxim notave. Ulem. Shtrihet heshtja. Mbylla sytë dhe lashë veten të gjente një motiv të thjeshtë: tre tinguj, një hap poshtë, pastaj një ngjitje e ngadaltë. Kjo ishte “një melodi për ne të dy”, edhe pse unë ende nuk e dija.
“Mos ndalo,” tha ajo. “Shkruaje me ajrin.” Kaq m’u desh për të besuar. U rrotulluan ditët e ftohta dhe secila u bë një faqe e re. U takuam sërish të nesërmen, fillimisht rastësisht, pastaj me mesazhe të thjeshta: “Po bie shi,” “Pianoja të pret.” E kuptova se dashuria mund të vjen si një kujtim që s’ke ditur se e ke, një jehonë e lehtë që gjen mënyrën të të thërrasë.
Një pasdite, kur kafeneja ishte plot zhurmë, Elira nxori nga çanta një fletore me kapak blu. “Kam një ide,” tha. “Çdo ditë, një fragment i shkurtër. E gdhendim këtu, sipas kujtimeve. Një ditë do të luhet e gjitha.” Më erdhi të qeshja nga gëzimi i papritur. “Po titulli?” “Është i qartë,” tha ajo, “Një melodi për ne të dy.”
Në radio, mbrëmjeve, fillova të fus në sfond motive të vogla pianoje mes këngëve të njohura. Dëgjuesit dërgonin mesazhe: “Cila është ajo melodia e butë?” Unë nuk përgjigjesha, por e dija: ishte fytyra e saj e ndriçuar nga dritarja, ishte shiu i djeshëm, ishte fletorja blu. E thashë me vete fjalët që s’kisha guxuar: fat, shpresë, marrëdhënie, premtim. Të gjitha hynë në teksturën e asaj melodie që po rritej pa bujë.
Një të shtunë, shkuam në shkollën ku jepte mësim. Koridoret kishin erë boje e librash. Fëmijët vraponin. Ajo më futi në një klasë të thjeshtë me një piano të re, të akorduar mirë. “Dua t’ua mësosh këtë motiv,” tha. “Vetëm tre tinguj?” “Tre tinguj që hapin një kujtim,” i tha ajo klasës. U ula dhe i ftoja të përsërisnin pas meje. Një vogëlushe me fjongo të verdha tha, “Është si kur mami kthen kokën të shohë nëse jam duke ardhur.” M’u drodhën duart. E kuptova se muzika nuk është vetëm për dy; është një urë e vogël ku kalojnë shumë këmbëzëza, duke lënë gjurmë të lehta, por të pashlyeshme.
Me kohë, melodia u nda në fragmente. Kishte pjesën e mëngjesit, ku drita është e mprehtë dhe sytë janë plot shpresë. Kishte pjesën e pasdites, të ngrohtë si filxhani i dytë i kafesë. Kishte edhe pjesën e mbrëmjes, ku tingujt ulen më pranë, si dy njerëz që flasin për gjërat e rëndësishme vetëm kur qyteti zbutet. Elira i vizatonte me laps nota të imta, unë i luaja dhe ndonjëherë i ndryshoja vendin si të kërkoja fatin tonë në një labirint.
“Çfarë nëse një ditë kjo melodi na humbet?” e pyeta një mbrëmje, kur kishim mbetur vonë në klasë, me fëmijët prej kohësh në shtëpi dhe rojtari që pastronte korridorin. Ajo m’u afrua, preku tastin fa, ai që qante lehtë, dhe tha, “Meloditë nuk humbin. Vetëm ndryshojnë shtëpi.”
Në radio na propozuan një koncert të vogël për bamirësi, në një bibliotekë të vjetër. Salla nuk ishte e madhe, por kishte dritare të larta dhe raftet e librave u ngjanin katedraleve prej letre. U vendos që unë të luaja pianon, ndërsa një violonçelist i ri, Bledi, të mbante një linjë të ngrohtë poshtë. Elira do të lexonte fletore nga fëmijët e klasës së saj, histori të vogla që do të lidheshin me tingujt. Më dukej si një mrekulli e vogël: muzika jonë e heshtur do të merrte frymë para të tjerëve.
Por çdo melodi, sado e qetë, takon një disonancë. Javën para koncertit, Elira mori një ofertë pune nga një shkollë muzikore në Shkodër. “Është një mundësi e mirë,” më tha me sytë që shmangnin të mitë. “Një program i ri, një auditor i pajisur, mundësi për orkestër rinore.” Unë heshta. E dija ç’do të thoshte kjo: një distancë, orare të reja, prindër të rinj, nxënës të rinj. “Po ne?” “Ne…” Ajo u ndal, si t’i ishte këputur një fjalë. “Ne kemi një melodi,” shtoi, pastaj qeshi lehtë, një e qeshur që m’i ngrohu duart e ftohta. “Dhe meloditë nuk humbasin.”
Koncerti erdhi. Biblioteka u mbush me njerëz që erdhën nga kurioziteti, nga dëgjimet në radio, nga thashethemet e mira. Luajtëm pjesën e mëngjesit me gishtat që më dridheshin, pjesën e pasdites me një guxim të brishtë, dhe pjesën e mbrëmjes ku violonçeli i Bledit mori një frymë të gjatë dhe e mbështolli pianon si një shall. Elira lexoi: “S’ka gjë më të bukur se kur babi më pret tek porta,” “Gjyshet janë si vjollca: nuk bërtasin, por mbajnë erë të mirë,” “Mësuesja thotë që kur kemi frikë, të këndojmë pa zë.” Njerëzit qeshën, u përlotën, e disa herë duartrokiten para kohe. Një grua e moshuar në rreshtin e parë mbylli sytë gjatë gjithë kohës dhe në fund na tha, “Ju keni shkruar një kujtim që do të rritet me mua.”
Pas shfaqjes, qëndruam vetëm në sallë. Librat vështronin si dëshmitarë të urtë. “Do të shkosh?” e pyeta. Ajo po. “Por të lutem, mos i vër kufij kësaj melodie. Lëre të ecë, si ujë.” E dija se kjo nuk ishte ndarje. Ishte një hap, një provë e marrëdhënies që sapo kishte mësuar të fliste me nota. I premtova se do të vazhdoja ta luaja në radio, se do t’u mësoja edhe fëmijëve të tjerë, se do ta tërhiqja drejt meje sa herë të kisha nevojë për shpresë.
Muajt kaluan. Shkodra e priti Elirën me duar hapur. Më dërgonte video nga provat me orkestrën rinore. Zërat e fëmijëve të dhuruan një kor të imët për pjesën tonë të mbrëmjes. Unë, në Tiranë, nisa një program të ri: “Kujtime të vogla me piano”. Çdo mbrëmje, nga ora nëntë deri në dhjetë, luaja fragmente të thjeshta, të ngrohta, dhe u tregoja dëgjuesve histori të habitshme që më dërgonin me mesazh. Melodia jonë ishte gjithnjë aty, e fshehur mes dy akordeve a midis frymës sime kur mbyllja sytë para tastit fa.
Ndonjëherë, kur lodhja më binte rëndë, pyesja veten nëse kjo ishte e mjaftueshme: një melodi si urë midis dy qyteteve, një fletore blu që udhëtonte në çantën e saj, një radio që dërgonte nota në ajër. Pastaj më kujtohej vajza me fjongo që tha, “Si kur mami kthen kokën të shohë nëse jam duke ardhur.” Dhe kuptoja se dashuria nuk matet me kilometra, por me kthimet pas shpine për të parë nëse tjetri është prapa teje, duke ardhur.
Një mbrëmje dimri, bora e parë mbuloi bulevardin. Telefonata e saj erdhi ndërsa unë po mbyllja dritat e studios. “Nesër jam në Tiranë,” tha, “bëjmë një provë? Kam sjellë një zë të ri për melodinë.” “Çfarë zëri?” “Flaut.” U takuam te kafeneja jonë. Pianoja ende po rënkonte, por ishim mësuar ta duam ashtu. Elira hapi çantën, nxori një fletë të re me nota. “Kam shtuar një motiv të shkurtër që flet për shpresën kur pret.” E provuam. Flauti i një shoqeje të saj u bashkua në një provë të improvizuar. Njerëzit ndaluan bisedat. Dikush filmoi. Në fund, kamarieri i vjetër tha, “Kjo është ajo, apo jo? Melodia juaj.” “Jo vetëm e jona,” i thashë, “por e kujtdo që e ka dëgjuar në errësirë dhe ka ndier një dorë t’i prekë krahun.”
Vendosëm ta regjistronim. Jo në një studio të shtrenjtë, por në bibliotekën ku kishim luajtur. Një mik solli mikrofonë të thjeshtë, dhe raftet e librave pranuan të bëheshin akustika jonë e dashur. E luajtëm nga fillimi në fund: mëngjesin, pasditen, mbrëmjen dhe një epilog të vogël ku flauti ngrihej mbi pianon si një zog që s’e di ende sa lart mund të fluturojë. Kur përfunduam, unë dhe Elira nuk folëm. Nuk kishte nevojë. E dinim se diçka ishte mbyllur dhe një derë e re ishte hapur.
Disa ditë më vonë, e transmetova në radio për herë të parë. Nuk i vura titull tjetër, vetëm “Një melodi për ne të dy”. Mesazhet shpërthyen. Një nënë që kujdesej për djalin e sëmurë tha, “Djalit i qetësohen duart kur fillon pjesa e mbrëmjes.” Një burrë që punonte natën tha, “Më duket sikur më ndjeni kur jam i vetëm.” Një çift i moshuar na dërgoi një foto: në një dhomë të vogël, me perde të thjeshta, ishin ulur pranë radios si në kohët e vjetra. “Kemi 50 vjet bashkë. Kjo melodi na foli si ditën e parë.”
E pyeta Elirën nëse kjo e frikësonte. “Më bën të kujtoj,” tha, “se ne nisëm diçka të vogël me shi, pa plan, vetëm me dashuri. Kjo është muzika: një kujtim që pranon të bëhet i përbashkët.” Pastaj më pa me ato sytë që gjithmonë mbajnë një dritë të fshehur. “Po tani?” “Tani,” i thashë, “ta çojmë në një shkollë tjetër, në një qytet tjetër, në një zemër tjetër.” Qeshëm. Ndihesha si në fillim, por më i qetë, sepse e dija rrugën.
Në pranverë, organizuam një turn të vogël në katër qytete, me bibliotekat si skena. Fëmijët e Shkodrës, të Durrësit, të Korçës u bashkuan, secili duke sjellë një tingull të vetin. Melodia ndryshonte lehtë si gjuha e një lumi që sjell gurë të rinj. Unë mësova të liroja gishtat nga frika e gabimit, dhe Elira mbaroi fletoren blu, duke nisur një të re me kapak jeshil. “Për stinën e ardhshme,” tha.
Sigurisht, pati ditë të zymta. Kur unë nuk e gjeja dot motivin. Kur ajo mbetej vonë në prova dhe telefonatat tona qenë vetëm heshtje të lodhura. Kur lodhja qëndronte në prag si një mysafir i padëshiruar. Por këto ishin pjesë të natyrshme të një marrëdhënieje që mahnitet nga gjërat e thjeshta dhe punon fort për t’i mbajtur gjallë. Ne kishim një gjuhë: kur thosha “fa”, ajo e dinte që kisha nevojë të më kujtonte pse nisëm; kur ajo thoshte “si”, e dija që dëshironte të provonim diçka të re.
Mbrëmjen kur u kthyem në kafenenë e parë për të shënuar një vit nga dita e shiut, u gjendëm sërish përballë asaj pianoje që asnjëherë nuk u akordua siç duhej, por gjithnjë foli saktë. “A mendon ndonjëherë se meloditë janë si njerëzit?” më pyeti Elira. “Po,” thashë. “Fillojnë me një motiv të vogël, pastaj rriten, hapen, takojnë disonanca, por nëse ka besim, kthehen tek shtëpia e tyre origjinale, te zemra.” “Dhe cila është shtëpia e kësaj melodie?” “S’ka një adresë,” i thashë, “është kur ti buzëqesh si atë ditë me çadrën blu, dhe unë kam guxim të ulem e të luaj, edhe kur më dridhen gishtat.”
E nisëm sërish. Njerëzit përreth u qetësuan pa e kuptuar pse. Pianua rënkoi me dinjitetin e dikujt që ka mbajtur shumë histori. Elira lexoi një paragraf nga fletorja e re: “Dashuria nuk ka gjithmonë refrenin që ne duam, por gjithmonë ka një motiv që na gjen.” Dhe unë, ndërsa luaja, kuptova një të vërtetë të qetë: ne nuk ishim thjesht dy njerëz që gjetën njëri-tjetrin; ne ishim dy njerëz që lejuan një melodi t’i gjente të dy, t’i lidhte si një fije e padukshme nga mëngjesi në mbrëmje, nga shpresa te kujtimi.
Nuk di si mbyllen historitë që ende jetohen. Mbase nuk mbyllen. Mbase vetëm pushojnë në një akord të qetë dhe të ftojnë nesër të vazhdosh. Por nëse duhet të lë këtu një faqe, do ta lë me këto fjalë: një melodi për ne të dy nuk është prona jonë; është një dhuratë e vogël që mund ta vendosësh mbi pragun e botës dhe të shpresosh që dikush tjetër ta marrë, ta luajë, ta qajë, ta qeshë. Dhe kur të shohësh prapa, do të kuptosh se ajo që duket si fat ka qenë thjesht guximi për të dashur dhe për të besuar.
Kështu, kur bie shi, unë i shkruaj Elirës: “Po bie ai shi.” Ajo kthen: “Pianoja na pret.” Dhe ne shkojmë, ulem, luajmë, flasim butë për gjërat e rëndësishme, dhe e dimë se pa marrë parasysh qytetet, oraret, lodhjet, një motiv i vogël gjithmonë do të hapë deren e shtëpisë. Sepse dashuria, shpresa dhe kujtimi janë akorde që nuk zbehen. Vetëm marrin frymë.
Dhe kur dritat zbehen, kur radio hesht, kur fëmijët flenë dhe librat mbyllen, mbetet një tingull i gjatë, i kthjellët, si një premtim i qetë: nesër do ta luajmë prapë.