E mbaj mend ende atë mëngjes si një kartolinë të paadresuar. Qyteti ishte i lagur nga një shi i imtë që nuk dinte nëse duhej të bëhej borë apo të mbetej pikëz, dhe unë, me shallin që më kafshonte faqet, u nisa drejt punës me një mendim të vetëm: sot do t’i shkruaj. Nuk ishte hera e parë që ia kisha premtuar vetes një guxim të tillë. Por atë ditë, diçka në ajër dukej sikur më shtynte, një lloj muzike e heshtur që më thoshte se po, ishte koha të mos i lija asgjë fatit.
E nisa mesazhin në mes të një kafeneje ku kamerierja mbante gjithmonë flokët e lidhur me shirit të kuq. Filxhani i kafesë qendronte si një dritë e zezë pranë telefonit, dhe gishtat më dridheshin si telat e një violinçeli. Shkrova emrin e tij në ekran: “Aron”. Pastaj vendosa të mos e fshija më. Të mos luaja e të shmangja. Zgjodha fjalët që më kishin munguar për muaj të tërë. I thashë se e kisha dashur me një dashuri të qetë, si ato dallgët e brendshme që të rriten pa bërë zhurmë. I thashë se më kishte mësuar të besoja se shpresa mund të ketë aromë buke të sapodalë nga furra, dhe se kujtimet tona nuk ishin thjesht fotografi, por dritare nga të cilat hyn ende ajri i freskët i pranverës. I thashë se do të isha gati të flisnim, të ishim miq, ose thjesht dy njerëz që e pranojnë se fati na e ndau udhën kur ne nuk dinim si ta mbanim bashkë.
Dhe sapo shkrova “dërgo”, u rrëzua interneti.
Ekrani ngrirë, një rreth i vogël që sillej pa fund, e pastaj asgjë. Instinktivisht, e ruajta si draft. E mbylla telefonin dhe u ktheva në punë. “Do ta dërgoj pasdite,” i thashë vetes. “Do të gjej momentin e duhur.” S’kisha ditur asnjëherë se si duket një moment i duhur; mendoj se askush prej nesh nuk e di. Por e besojmë, siç besojmë në fat, sepse të paktën na ndihmon të ecim.
Aron nuk e mori kurrë mesazhin tim.
Mbrëmja erdhi me një telefon ngjyrë të zezë të zhytur në heshtje. Ndërsa unë bëja gati darkën, pashë se bateria ishte shteruar. E vura në karikim, pastaj më zuri gjumi në divan, me televizorin në sfond, ku flisnin për motin dhe për një front të ftohtë që po zbriste nga veriu. Kur u zgjova, ishte mesnatë. Telefoni më kërkoi një përditësim. “Më vonë,” i thashë me zë të ulët, sikur ai të ishte një fëmijë kokëfortë. Por telefoni nuk pyeti. E bëri vetë. U ndez e u fik disa herë, si një dritë që nuk vendos nëse do të qëndrojë. Kur më në fund u kthye, mesazhin nuk e gjeta. Drafti kishte humbur. Varësisht nga teknologjia, nga rastësia, nga një klikim i pavullnetshëm, një faqe e tërë e jetës sime ishte zhdukur.
Disa do ta quajnë rastësi. Unë e quajta mungesë guximi.
Ditët e mëvonshme i kalova duke e bindur veten se mbase ishte më mirë kështu. Ai kishte jetën e tij, unë timen. Kishim provuar ta mbajmë marrëdhënien tonë në mes, pa e mbyllur asnjëherë me pikë as me pikëpyetje. Kishim marrë rrugë të ndryshme kur u hapën dyert e një vjeshte të ftohtë. Unë kisha zgjedhur Tiranën, ai Shkupin. “Afër jemi,” më pati thënë në atë kohë, me shikimin që prekte butë si gjethe fiku. Por afër nuk është gjithmonë e njëjta gjë me bashkë. Zëri i tij nganjëherë dukej si një melodi e largët që e dëgjon nga pas muri. E mbaja mend çdo detaj të fytyrës së tij, dhe kjo më lodhte: vetullat që i rrinin si dy vijëza të hedhura shpejt, mënyra si e mbështeste kokën pas kur qeshte, dhe ato duar që gjithmonë gjenin se ç’të bënin, edhe kur nuk kishte asgjë për të mbajtur.
U përpoqa të mos i shkruaj sërish. Unë jam nga ata njerëz që e kanë frikë një përgjigje të vonuar po aq sa një përgjigje të menjëhershme. Por edhe heshtjen e kam frikë. Ndaj nisa të flas me veten, me vargje, me kafen e mëngjesit. Ditët erdhën e ikën, dhe fjalët e pafolura më rënduan si një çantë e mbushur me libra që s’i lexon dot kurrë.
Një të shtunë pasdite, dola të eci në liqen. Fëmijët i ndiqnin topat si mete, prindërit rrinin ulur pranë dhe bënin biseda të buta. U ula te një stol, dhe e pashë botën të rridhte si një lumë pa zhurmë. Përballë, në anën tjetër të shtegut, e pashë Aronin. Ai nuk më pa. Ishte me një djalë të vogël, ndoshta djalin e motrës, ndoshta djalin e tij. Pa marrë frymë, ngrita dorën për ta thirrur, pastaj e ulur. Nuk di pse. Ndoshta nuk isha gati të shihja nëse sytë e tij akoma më gjenin, apo e kishin harruar kujtimin tim. Ndoshta se për herë të parë pranova se edhe nëse ai do të më pa, kjo nuk do të ndryshonte asgjë nga ajo që nuk e kisha dërguar.
“Je mirë?” më pyeti një zë pranë meje. Ishte një grua e moshuar, me një shall të gjelbër dhe sy që dinin të lexonin njerëzit.
“Mendoja,” i thashë.
“Mos mendo shumë në ajër të hapur,” tha ajo. “Era i shpërndan gjërat që duam të mbajnë peshë.”
Qesha. “E kam humbur një mesazh,” i thashë, pa e ditur pse i flisja një të panjohure.
“Ai që duhet të arrinte zemrën?” pyeti ajo, sikur të më njihte.
“Po,” thashë. “Dhe nuk e di më nëse duhet ta risjell.”
“Ata që duhen, arrijnë,” tha me një buzëqeshje. “Por jo gjithmonë kur duam ne.”
U ngrita e u nisa për në shtëpi, me peshën e një mendimi të ri: ndoshta mesazhet që nuk shkuan, na mbrojtën nga fjalët që do të dëmtonin. Ose na lanë hapësirë të rriteshim.
Kaluan muaj. E pashë Aronin edhe dy herë. Një herë në një libërstore, ku ai blinte një roman me kopertinë blu. Një herë në një trafik të çuditshëm, ku dritat e kuqe bënë një koreografi të bezdisshme. Nuk folëm. M’u duk sikur i fola në mendje: “Më fal që të humba, ose më fal që nuk të mbajta.” Këto dy fjalë më dilnin si një lutje dhe një premtim njëkohësisht.
Ndërkohë, jeta mori ritmin e vet. Fillova një kurs muzike, mësova disa akorde në kitarë. Kishte ditë që m’u duk se çdo tingull mund të përkthente një kujtim. Kishte dhe ditë kur heshtja ishte më e sinqerta. Shkrova një poezi të gjatë, që s’e publikova kurrë. Nisa të punoja me fëmijët e lagjes për një projekt të vogël te biblioteka, një klub leximi. U afrova me njerëz që nuk e dinin historinë time dhe as nuk patën nevojë ta dinin. Ndonjëherë njeriu ka nevojë të jetojë jashtë tregimit të vet për ta kuptuar. Dhe në gjithë këtë, mësova se dashuria është edhe ajo që bëjmë kur askush nuk na sheh: si e mbajmë fjalën ndaj vetes, si i ruajmë ata që kemi dashur në një vend të qetë brenda nesh.
Një natë shkurti, teksa po kërkoja disa foto të vjetra, e gjeta. Mesazhi. Jo ai i parë, jo fjalë për fjalë. Por një version i tij, i ruajtur në një shënim. Fjalitë ishin të çalë, por e mbartnin një të vërtetë: “Aron, nëse do ta dish, unë nuk kam pushuar së të menduari me mirësi. Nuk kam nevojë për një përgjigje që të vërtetojë veten. Thjesht doja të dija që ti e di se unë jam mirë, dhe shpresoj që edhe ti të jesh.” E lexova me zë të ulët. Pastaj e fshiva përsëri. Jo nga telefoni, por nga një pritje që s’kishte më pse të më mbante peng.
Dhe pastaj, si rastësi, mora një mesazh. “Pashë emrin tënd te lista e klubit të leximit,” shkruante. “Jam mësuesi i ri i praktikes, Aron. Do të shihemi të premten?”
E lexova disa herë. Nuk ishte mesazh dashurie. Ishte një përshëndetje e thjeshtë mes kolegësh të ardhshëm. Por m’u duk si një shans për të mbyllur rrethin, ose për ta gdhendur në një formë tjetër. E preka zemrën pa dashje, si të doja të sigurohesha se gjendja e saj ishte stabile. “Po,” ia ktheva. “Do të shihemi.”
Ai erdhi të premten. Biblioteka mbante erën e faqeve të përmbysura. Fëmijët bënë zhurmë në fillim, pastaj u qetësuan, si një tufë zogjsh që gjen një degë të përbashkët. Ne folëm për libra, për autorë shqiptarë që flasin për fat e kujtim, për shpresën që lind nga faqe të thjeshta. Asnjë fjalë për ne. Asnjë pyetje pse u larguam. Asnjë shenjë e së kaluarës, përveç mënyrës si ai mbylli sytë kur qeshi, po njësoj si dikur. Kur mbaroi ora, ai m’u afrua. “Më vjen mirë që je mirë,” tha. Vura re se si përdori pikërisht atë fjalë: mirë. Jo e lumtur, jo e trishtuar, por në një vend të mesëm ku mund të jetohet.
“Më vjen mirë që je këtu,” thashë. Nuk ishte saktësisht përgjigja që do të jepja dikur, por ishte e vërteta ime e asaj dite.
Kaluan javë të qeta. Në klub leximi, ai u tregua i duruar me fëmijët. I inkurajonte të kërkonin fjalë që nuk i dinin, dhe pastaj t’i shpiknin kuptime. “Edhe fjalëve u pëlqen të luajnë,” thoshte. Dhe unë e kuptova se si njerëzit mund të kthehen, pa u kthyer kurrë si më parë. U gjetëm në një ritëm të ri. Nuk e di nëse e krijuam pa dashje apo e trashëguam nga diçka që kishim lënë përgjysmë. Por ishte i butë. Ishte i mirë.
Një pasdite pranvere, pas një sesioni ku fëmijët diskutuan për një histori me një shportë mollësh, mbetëm vetëm. Drita rridhte diagonalisht mbi tavolina. “Dua të të them diçka,” tha ai.
“Edhe unë,” thashë, duke qeshur pa zë.
Ai u ndal, pastaj foli: “Më kanë thënë se kam qenë i pakuptueshëm atëherë. Nuk e di nëse është e drejtë ta them tani, por po e them: kisha frikë. Frikë se si të ndërtosh një marrëdhënie kur s’di të ndërrosh tullat që të thyhen nën këmbë.”
“Unë pata frikë nga heshtja,” thashë. “Dhe bëra një heshtje më të madhe.”
Ai e uli kokën. “Më vjen keq.”
“Edhe mua.”
Ndoshta ky ishte një lloj faljeje. Jo për të kthyer prapa fatin, por për të mos ia lënë fajit vendin e parë. Dera e bibliotekës u përplas nga era, fëmijët kishin ikur, jashtë lulëzonin pemët e qershive. Unë mora frymë thellë. “E di ç’është ironike?” e pyeta. “Një ditë të shkuar të shkrova një mesazh. I thashë gjithçka që s’po arrija të ta thosha. Nuk të shkoi kurrë. U humb.”
Ai m’u afrua ndjeshëm. “Ndoshta kështu duhej të ndodhte.”
“Edhe unë e kam menduar,” pranova. “Nëse do ta kishe marrë, do të kishim folur shumë, e ndoshta do të kishim thënë gjëra që do të na kthenin në armiq të vegjël. Ose do të kishim tentuar ta rindërtonim diçka, pa qenë të gatshëm.”
Ai dha një psherëtimë të butë. “Mbase mesazhi i humbur na kurseu një plagë.”
“Dhe na dha një kujtim tjetër,” shtova. “E kemi këtë, tani. Këtë paqe të vogël.”
Dhe kjo u bë fjala jonë e re: paqe. Jo një paqe që mbyll sytë para çfarë ka ndodhur, por paqe që e pranon. Për muaj me radhë, vazhduam të takoheshim në klub. Folëm për libra. Ndihmuam fëmijët të gjenin zërin e tyre. Ndonjëherë pimë nga një kafe së bashku, duke mos folur asgjë më shumë se duhej, ndonjëherë asgjë më pak se kërkonte zemra. Miqësi. Kjo ishte fjala e saktë. Dhe për herë të parë, unë ndjeva se miqësia nuk është një ngushëllim i dytë pas dashurisë, por një formë e saj, një dorë që hedh dritë pa ngulur thonj.
Një ditë vere, kur qyteti ziente si një tenxhere e harruar, mora një ftesë pune jashtë. Një program leximi në Shkodër, për tre muaj. E pranova. Para se të nisesha, u ndalëm në stacionin e autobusit. Ai mbante në dorë një libër me kopertinë blu, ndoshta të njëjtin që e kisha parë dikur. “Për rrugë,” tha. “Ka një kapitull për shpresën që nuk e bën zhurmën e vet.”
“Shpresa është si fryma,” thashë. “S’ka pse të bërtasë.”
Ai qeshi. “Shkruaju fëmijëve të klubit.”
“Do t’u shkruaj,” thashë.
“Dhe… nëse një ditë ndjen se duhet të më shkruash edhe mua, mos prit momentin e duhur,” shtoi, me atë mënyrën e tij të re, të qartë. “Nuk ka të tillë.”
“E di,” thashë. “E mësova.”
Autobusi u nis. Nga dritarja e pasme, e pashë teksa bënte me dorë. Nuk kishte dramë, nuk kishte muzikë që të rritej në sfond. Vetëm një ndjesi e lehtë, si të vendosësh një libër në raftin e duhur. Shkodra më priti me erë liqeni dhe gra që hapnin dritaret herët në mëngjes. U mora me fëmijët, me tregime, me mbrëmje ku lexuam nën dritat e oborrit. Mësova përsëri se si të jem e dashur me botën, pa e kërkuar patjetër kthimin e menjëhershëm.
Dhe një mbrëmje gushti, shkrova. Jo një mesazh të gjatë si ai i munguar. Shkrova thjesht: “Jam mirë. Shpresoj edhe ti.” E dërgova. Nuk kontrollova menjëherë nëse erdhi përgjigje. Dola në ballkon, i hapa krahët erës dhe e lashë të më heqë nga supet nëse kisha diçka të tepërt.
Kur u ktheva brenda, telefoni pati dridhur njëherë. “Jam mirë. Jam këtu,” kishte shkruar. Vetëm kaq. Dhe m’u duk e mjaftueshme. Jo se e mbylli një herë e përgjithmonë, por se e hapi në mënyrën e zgjatur të jetës. Ne nuk kishim nevojë të ktheheshim prapa. Të tashmen e kishim mësuar të mos e frikësojmë. Në pajtim me një fat që nuk e kontrollojmë dhe një shpresë që s’ka orar.
Kur u ktheva në Tiranë, vjeshta kishte nisur të ngjyrojë pemët. U takuam sërish te biblioteka. Fëmijët kishin rritur fjalorin e tyre; tani e thërrisnin “mësues Aron”. Nuk kishim asgjë për të fshehur: as nervozizmin e lehtë që herë pas here na kapte, as mirënjohjen për ditët e reja. E kuptova se çfarë kisha dashur në të gjithë këtë kohë: jo të ktheja një të shkuar, por të mos e kushtëzoja të ardhmen me atë çfarë s’ndodhi.
Po, ai nuk e mori kurrë mesazhin tim. Ndoshta për mirë. Ndoshta sepse ka fjalë që duhen thënë vetëm kur zemra është gati t’i mbajë. Ndoshta sepse ka kuptime që duhet t’i arrijmë vetë, pa skenarë, pa prova. E rëndësishme ishte se tani nuk kisha më nevojë t’i shkruaja për t’i kërkuar përgjigje; i shkruaja kur doja të ndaja një diçka të vogël, si një dritë në dritare. Ai përgjigjej me po aq thjeshtësi. Nuk di çfarë do të sjellë koha. Ndoshta do të mbetemi dy shpirtra që njihen nga një distancë e mirë. Ndoshta një ditë do të ulemi gjatë, do të flasim për gjithçka e do të qeshim me të shkuarën tonë që dukej aq e madhe kur ishte brenda nesh dhe aq e vogël kur e vumë përballë dritës.
Por edhe nëse asgjë nga këto nuk ndodh, diçka e bukur tashmë ka ndodhur: mësova që dashuria nuk kërkon patjetër përgjigje si provë, dhe që kujtimet mund të jenë të buta pa të vrarë. Mësova të mos varet zemra ime nga një rreth i vogël që sillet në ekran. Mësova të mos pres momentin e duhur për të thënë mirënjohje, për të dhënë shpresë, për të zgjedhur paqen. Dhe mbi të gjitha, mësova se ndonjëherë mesazhi që nuk shkon, bëhet një letër e brendshme që e lexojmë vetë, derisa të jemi gati ta mbyllim me një buzëqeshje.
Në fund të asaj vjeshte, kur ranë gjethet e fundit në trotuar, mora prapë telefonin. Shkrova: “Faleminderit për librin. Kapitulli i shpresës më gjeti.” Dërgova. Ai u përgjigj: “Edhe mua.” Pastaj asgjë. Një qetësi e mirë. Një hap i vogël drejt së ardhmes, ku fjala “ne” nuk ka pse të jetë e madhe për të qenë e vërtetë. Ku fati vjen si hije dhe shpresën e mbajmë si dritë. Ku marrëdhënia me veten bëhet ura e çdo tjetri.
Në mbrëmjen e asaj dite, hapa kitarën dhe preka lehtë telat. Melodia nuk ishte as e gëzuar, as e trishtuar; ishte e sinqertë. Si një mesazh që më në fund kishte arritur aty ku duhej: te unë.