Erdhi si një mëngjes i zakonshëm dhe unë nuk e dija që po hyja në një ditë që do të rrëzonte pazaret e vogla të jetës sime të rregullt. U zgjova herët, si zakonisht, përpara se qyteti të zgjohej plotësisht. Ndonjëherë më dukej sikur Tirana frymonte më qetë në orët e para, kur ende tingujt e makinave nuk e kishin filluar vallëzimin e tyre nervoz dhe kafetë e vogla të lagjeve sapo hapnin roletat me një shushurimë tinëzare.
Atë ditë dola nga shtëpia pa menduar shumë. Më duhej vetëm një kafe për t’u çuar mendjes vrullin e lodhshëm dhe për ta mbledhur veten për një takim pune që nuk doja aspak. Eca drejt kafenesë në cep të rrugës, asaj me dritare të mëdha dhe shkrimin e bardhë mbi xham, ku shkruhej thjesht: “Kafe, jetë, biseda.” Më dukej gjithmonë si një premtim i pastër, si një kartolinë që fton dikë të hyjë brenda dhe të lërë pas çantën e rëndë të ditës.
Hyra me nxitim, por ajri i ngrohtë me aromë biskotash dhe kanelle më ndali. Mbi banak, baristja, një vajzë e qeshur me flokë kaçurrela, përshëndeti me një “mirëmëngjes” të ngrohtë. I kërkova kapuçino me pak kakao sipër, dhe u ula te tavolina pranë dritares, ku rrugët dukeshin si filma të vogla, me njerëz që hynin e dilnin pa e ditur se po bëheshin pjesë e syve të mi.
Në tavolinën përballë ishte ai. Në fillim nuk i kushtova vëmendje. Ishte i zhytur në një bllok shënimesh, me një stilolaps që luante si fëmijë, duke bërë rrethe e vijëza. Kishte një fytyrë të qetë, atë lloj qetësie që nuk është heshtje, por prani. Trupi im reagoi përpara se mendja ta njihte: më erdhi një qetësi e papritur, një lloj pushimi i zemrës. E dija, në mënyrën e pashpjegueshme që ndodh kur fati troket pa paralajmërim, se ai njeri do të bëhej diçka për mua, ose ndoshta unë për të.
Kur baristja solli kafenë e gabuar te tavolina ime, e pashë me udhët e qeshura dhe thashë: “Besoj se kjo s’është për mua.” Ajo u hutua, i hodhi një sy bllokut të porosive dhe u drejtua te tavolina përballë. Ai ngriti sytë, dhe për një çast, kur sytë tanë u takuan, u duk sikur orët u bënë si elasticë, u zgjasën dhe u kthyen pas. “Më fal,” tha, dhe buzëqeshi. “Besoj se kafeja ime shkoi në vendin e duhur, thjesht jo në kohën e duhur.”
U qesha pa e ditur pse. “Kjo është një mënyrë elegante për të thënë se jeta nuk gabon, thjesht vonohet,” thashë, pa e menduar fort se si po flisja me një të panjohur.
Ai më ftoi të shkëmbenim tavolinat, pastaj e ktheu ftesën në një bisedë të vogël, dhe biseda në një takim të paparashikuar. Emri i tij ishte Ardin. Më tregoi se punonte si arkitekt, se i pëlqente të vizatonte ura edhe kur projektet ishin fasada shtëpish, se e besonte se njeriu ndërton ura edhe brenda vetes, midis kujtimeve dhe shpresës. Unë i tregova se shkruaja, që punoja me tekste marketingu ditën dhe me tregime natën, dhe se shpesh më duhej një kafe që të më kujtonte se fjalët janë të gjalla vetëm kur i pi si gllënjka e para e mëngjesit: me sy të mbyllur, pa frikë.
Kështu filloi. Një kafe e gabuar që erdhi te tavolina ime dhe e drejtovi te e tij, si një urë e vogël. Dhe brenda pak javësh, u kthyem në një zakon të bukur: çdo të mërkurë, te e njëjta kafene, po e njëjta dritare, me dritën që binte mbi filxhanët tanë si mbi dy palë duar të përkulura në lutje. Fjalët “fat”, “rastësi”, “dashuri” luanin pingpong në bisedat tona, dhe ne e mësonim njëri-tjetrin, si të dy nxënës që shënjonin me laps zemrat dhe rrugët e mendjes.
Ai fliste për vizionet e tij, për shtëpi që duhet të rrinë brenda peizazhit si gurë të mençur, dhe unë flisja për personazhet e mi, për gruan që i kërkon kohës një falje që nuk vjen, për djalin që mban në xhep një shkrepëse pa flakë sepse beson te drita e brendshme. Ai ma mbante filxhanin kur qeshja shumë dhe u dridhja. Unë i mbaja shikimin kur e kapnin dyshimet për të ardhmen. Dhe diku aty, mes një buzeqeshjeje dhe një shikimi që zgjati më shumë se duhet, e kuptuam të dy se një kafe kishte ndryshuar gjithçka.
Po nuk është se jeta u kthye në poezi e lirë në atë çast. Një ditë të ftohtë janari, Ardin mori një ofertë pune jashtë shtetit. Një studio në Pragë, një projekt i madh me ura dhe parqe të varura mbi lumin Vltava, një mundësi që asnjë arkitekt i ri nuk do të mund t’i thoshte jo pa e vrarë veten me “po sikur”. Kur m’i tregoi letrat, duart po i dridheshin, jo prej gëzimit, por prej asaj ankthi që sjell çdo hap i madh. Unë i buzëqesha me dashamirësi dhe u mundova ta fsheh zërin tim të brendshëm, që po bërtiste për ta mbajtur. “Duhet të shkosh,” i thashë. “Ndonjëherë dashuria është dyer që hapen, jo zinxhirë që lidhin.”
Ai më pa gjatë, sikur të donte të vizatonte fytyrën time në mendje, me të gjitha ngjyrat që nuk i ka asnjë paletë. “Po nëse kjo derë na mbyll ne?” pyeti.
“Nëse mbyllet, do ta ritakojmë në një tjetër kat,” mora guximin dhe u përgjigja. “Marrëdhëniet e vërteta gjenden, edhe kur rrugët s’janë të drejta.”
U desh pak kohë të mësohesha me idenë. E përcolla te aeroporti me një çantë të lehtë dhe një fjalë të rëndë: “besim”. Nuk kishte deklarata solemne, premtime si uraganë, as “përgjithmonë”. Vetëm një marrëveshje e heshtur që nëse në çdo të mërkurë, në orën e zakonshme, ndjenim për një çast mungesën e tavolinës sonë, do të shkruanim njëri-tjetrit: “Jam këtu”.
Kaluan muaj. Ai dërgonte mesazhe me fotografi të urave në ndërtim, blloqe vizatimesh që ngjanin si letër dashurie për dritën. Unë i dërgoja tekste të shkurtra, fragmente personazhesh që e donin njërin-tjetrin pavarësisht stinëve. Bisedat tona ishin si kafe me qumësht: herë të ngrohta, herë të vakëta, asnjëherë të zeza. Fatkeqësisht, për një periudhë, puna e tij u bë si një valë që të merr pa pyetur. Filloi të përgjigjej rrallë. Jo nga mungesa e ndjenjës, por nga pesha e ditës.
Një pasdite shkurti, kur mbaj mend se qyteti dukej i plogët si pas shiut, mora një mesazh: “Po kthehem për tre javë. Projekti i parë mbaroi. Mund të takohesh të mërkurën?” Zemra m’u rrah me ritme që nuk i kisha dëgjuar prej kohësh. “Po,” i shkrova, “në të njëjtën kafene, te dritarja.”
Dhe erdhi e mërkura. Unë shkova herët, si dikur. Mbajta mend frymën, çantën, fjalitë që do t’i thosha. Dera u hap diku kur orët tregonin dy minuta pas orës që kishim caktuar. Ai hyri, por jo vetëm. Pas tij vinte një grua, e gjatë, elegante, që i fliste me zë të butë për diçka që nuk e dëgjova. Sytë e mi u errësuan si dritat kur lodhesh, dhe në atë çast e ndjeva zemrën time, jo si një qelq që thyhet, por si një fletë letre që paloset gabim.
Ai më pa, buzëqeshi si dikur, i bëri me shenjë asaj të ulej në tavolinën në fund dhe erdhi te unë. “Më fal që s’mundëm të bisedonim më shumë në javët e fundit,” tha. Më tregoi, me fjalë të kujdesshme, se kolegia e tij, Hana, kishte ardhur me të për një prezantim; se ajo ishte thjesht kolege, asgjë më shumë; se e dinte që pamja e tyre së bashku mund të fliste ndryshe. Unë u ndjeva e marrë që mendova keq, por ndoshta jo e marrë, thjesht njeri. Fat dhe frikë, dashuri dhe dyshim—çdo ndjenjë kishte nga një stol të vetin në kafenenë time të brendshme.
U ulëm dhe folëm si njerëz që duan të shqiptojnë të vërtetën pa e vrarë tjetri. Ai tregoi se si projekti e kishte ndryshuar, se si po e kuptonte se çdo urë që ndërtonte jashtë ishte një tentativë për të lidhur brigjet brenda vetes. Unë i thashë se çdo ditë pa të ishte një rresht i ndaluar në mesin e paragrafit, por gjithashtu një dëshmi se mund të vazhdonim të shkruanim. U pajtuam që tre javët e tij këtu të ishin një sezon i vogël—si pranverat e parakohshme që nuk premtojnë verë, por të kujtojnë që jeta zotëron një kalendar të fshehtë.
Dhe vërtet, ato tri javë u bënë si një film me skena të ndriçuara butë. Shëtitëm nëpër rrugë, gjetëm kafene të reja që gatuanin aroma të ndryshme, qeshëm me mënyrën se si baristat e ndryshëm vizatonin zemra të shtrembra në shkumën e kafesë. Folëm për familjen, për frikën nga humbja, për shpresën që ngrihet ngadalë nga gjërat e vogla. I tregova për nënën time që ruante filxhanët e vjetër si kujtime të të atit, e ai m’i tregoi për babain e tij që e mësoi të mbante metra dhe lapsa me respekt, si të ishin instrumente muzike. Në një nga ato pasdite, te ura e Lanës, ai u ndal, mori frymë thellë dhe tha: “Ndoshta s’do t’ia di kurrë emrin kësaj që po ndërtojmë. Ndoshta është dashuri, ndoshta është një urë e përkohshme. Por e ndjej se më bën njeri më të mirë.”
E preka lehtë në krah. “Mua më jep kurajo,” i thashë. “Mësoni që shpresa s’është premtim, është praktikë.”
Kur tre javët mbaruan, asnjëri nga ne nuk kishte fjalë të mëdha. Ai u kthye në Pragë me një shami të vogël blu që ia dhashë, “për fat”, dhe unë mbeta këtu, me tavolinën tonë që tashmë kishte një histori të padukshme mbi të, si gjurmë gishtash të larë por të pashlyer. Bisedat tona u bënë më të rralla, pastaj sërish u dendësuan, si retë. Disa netë ai më telefononte nga një urë ku punonte vonë, dhe unë i lexoja një paragraf nga tregimi i fundit. Disa mëngjese unë i dërgoja një fotografi nga dritarja ime dhe ai më kthente një skicë të shpejtë të një harku të bukur. Kjo ishte marrëdhënia jonë: një dialog ndërmjet shkrimit dhe vizatimit, ndërmjet kujtimit dhe ëndrrës.
Vit pas viti, ne u bëmë dy njerëz që e mbanin njëri-tjetrin në një ritëm që nuk e dihet nga të tjerët. Nuk ishte as ndarje, as bashkim i plotë. Ishte një vijë e hollë dritëhijeje ku çdo takim ishte një stinë dhe çdo lamtumirë një prag. Një mbrëmje tetori, kur kisha dalë të blej bukë dhe shqetoja mendimet si letrat e zgjidhura të një ditari, pashë te një vitrinë librash një titull që më shtyu brenda. “Urat që flasin.” Autori: A. R. në bashkëpunim me një shkrimtare të re me inicialet e mia. U ndala. Librari, i panjohur për mua, më tha me një buzëqeshje të fshehtë: “Kanë lënë dy kopje me dedikim. Mendoj se është për ju.”
E hapa librin me duar që dridheshin dhe pashë një faqe të parë ku shkruhej: “Për tavolinën pranë dritares, ku kafeja u kthye në urë.” Sytë m’u lagën jo sepse isha e mjerë, por sepse ndodhte rrallë që fati t’i kthente fjalët tona në objekte reale. Ishte si të shihje kujtimet të bëheshin skulpturë. E bleva librin dhe u ula në kafenenë tonë, vetëm, me një filxhan që tashmë dinte të dëgjonte. Jashtë, njerëzit vazhdonin filmin e tyre të vogël. Brenda, unë e kuptova se kjo dashuri—çfarëdo emri t’i vija—më kishte dhënë diçka që nuk humbet: guximin për të jetuar me zemrën hapur.
Pas asaj dite, ne nuk u bëmë legjendë, as përfundim përralle. U bëmë dy njerëz që e kuptuan se marrëdhëniet s’janë gjithmonë rrugë të drejta, por zigzage të bukura që të kthejnë te vetja. Ishte një mësim i gjatë: se dashuria nuk është vetëm pranë qëndrim, por edhe largësi e besuar; se shpresa nuk është pritje e verbër, por përkujdesje e përditshme; se kujtimet nuk janë shishe me rërë të ngrirë, por dritare nga ku shohim veten të rritemi. Dhe po, e gjitha filloi me një kafe të gabuar që erdhi në tavolinën time.
Sot, kur hyj në atë kafene, ndonjëherë e gjej veten duke porositur dy filxhanë. Njërin e lë bosh, një rit i vogël për t’i thënë kohës se jam këtu. Ndonjëherë ai shfaqet, herë për pushime, herë për punë, herë thjesht sepse qyteti i kujton dritën e pranverës. Ulem dhe e dëgjoj kur flet për urat që tashmë kanë mbajtur mbi to këmbë njerëzish dhe ëndrra pa emër. Ai më dëgjon kur i tregoj për tregimet e reja ku personazhet i japin emër ndjenjave që ne ende i quajmë “diçka”. Ndoshta një ditë do ta quajmë “bashkë”. Ndoshta do të mbetet “kemi”. Të dyja më duken të bukura në gjuhën tonë të përbashkët.
Por çfarë ka ndryshuar, në të vërtetë? Gjithçka dhe asgjë. Jeta vazhdon me ritmin e saj, punët, faturat, dritaret që duhen larë. Por brenda meje, një kafe ka bërë vend për atë prani të paemër, për atë ndjenjë se fati nuk është një thikë që pret, por një fije që lidhet, një fill që kalon nga një filxhan te tjetri. Nëse më pyesin si filloi, u them: “Me një gabim.” Nëse më pyesin pse vazhdoi, u them: “Sepse kishim shpresë.” Dhe nëse më pyesin çfarë jemi tani, u them: “Jemi dy njerëz që kujtojnë se dashuria është si kafeja: bëhet çdo ditë, pihet ngadalë, dhe e vërteta e saj rri në fund, ku ëmbëlsi dhe hidhësi takohen.”
Në mbrëmjet kur mungesa e tij më kap për krahu si një fëmijë i padurueshëm, unë i shkruaj një mesazh të thjeshtë: “Jam këtu.” Ndonjëherë ai përgjigjet menjëherë, ndonjëherë pas orësh, ndonjëherë ditën tjetër. Më ka mësuar që përgjigjja nuk është gjithmonë koha, por qëndrimi. Kur zgjohen frikërat, ia kujtoj vetes se kemi ndërtuar tashmë një urë: nga tavolina ime te e tij, nga qyteti im te i tij, nga zemra ime te e tij. Mbi këtë urë, ecim herë pas here, të mbështetur në duar që s’janë gjithmonë pranë, por janë gjithmonë gati.
Nëse dikush do të më thoshte se një kafe do të ndryshonte gjithçka, do të kisha qeshur. Sot, nuk qesh. E di. Sepse dashuria nuk vjen gjithmonë si këngët e mëdha që ti i mëson përmendësh. Vjen si një notë e thjeshtë që e këndon nën zë dhe e kupton pas disa javësh se e ke pasur gjithmonë brenda. Vjen si një gabim në porosi, si një kapuçino në tavolinën e gabuar, si një shikim që të vë rregull te mendimet. Dhe kur vjen, nëse e lejon, mundohet të të bëjë njeri më të mirë. Mua më bëri.
Prandaj, nëse një mëngjes hyn në një kafene dhe dikush të buzëqesh si të të njihte prej kohësh, mos e shmang. Nëse një kafe vjen gabim, mos u zemëro. Mund të jetë ftesa më e sinqertë që fati të ka dërguar. Mund të jetë ura jote, fjalia jote e parë, kujtimi yt i ardhshëm. Mund të jetë dashuria. Dhe po s’qoftë, prapëseprapë do të të ketë mësuar të shpresosh. Sepse shpresa është filxhani që mban gjithçka—edhe kur dora na dridhet.